In een recent project riep grootschalige uitval in de aspergeteelt dringende vragen op. De symptomen bestonden uit verkorte en vezelige wortelkronen, gescheurde en verkleurde wortels, onaangename geuren en een verstoorde stengelgroei. Laboratoriumonderzoek wees op zware infecties met Fusarium oxysporum en Cylindrocarpon didymum. Er werd ook op Phytophthora getest, maar die werd niet aangetoond. De sterke geur deed een secundaire infectie met Erwinia vermoeden.
Een gestructureerde risicobeoordeling bleek onmisbaar om verder te komen dan alleen de symptomen en de laboratoriumuitslagen. Tijdens de sessies leidden we de meest waarschijnlijke oorsprong van het wijdverspreide probleem terug naar een werkwijze van enkele jaren eerder: het versnipperen van gewasresten aan de windzijde van het teeltgebied. Daardoor kwam besmet stof in de bassins en het irrigatiesysteem terecht. Hoewel er ontsmettingssystemen aanwezig waren, is geen enkele methode honderd procent effectief. Dat geldt zeker bij een hoge belasting met deeltjes en wanneer troebel water de werking vermindert. Zo ontstond een besmettingsroute door het hele bedrijf.
De beoordeling bracht ook andere factoren aan het licht die bijdroegen aan het probleem:
- Het verbod op bepaalde chemische zaadbehandelingen, waardoor alleen een dompelbehandeling met water als preventieve maatregel overbleef.
- Het verplaatsen van planten tussen percelen, waardoor de kans op kruisbesmetting toenam.
- Een al aanwezig achtergrondniveau van besmetting, dat nieuwe uitbraken versterkte.
Met deze inzichten stelden we een actieplan met meerdere stappen op:
- Kennisoverdracht over de levenscycli van ziekteverwekkers en het herkennen van symptomen.
- Proeven waarin voedingsstrategieën werden gecombineerd met biologische bestrijding: meten om te kunnen sturen.
- Herziening van de hygiëneprotocollen, samen met de teeltmedewerkers, zodat zij zich eigenaar voelden van de aanpak.
- Optimalisatie van de plantstromen om jonge zaailingen te beschermen.
- Proeven met perceelhygiëne en het opnieuw opbouwen van een gezonde uitgangssituatie in de bodem.
- Behandelstrategieën voor nieuwe planten die de productie ingaan.
- Doorlopende training in het herkennen van ziekteverwekkers, ondersteund door laboratoriumanalyses.
Naast de aanpak van de plantgezondheidsproblemen werd ook de bemesting aangepast om de wortelgezondheid en de weerbaarheid beter te ondersteunen. De resultaten spraken voor zich: al in het eerste jaar na invoering werden tachtig procent minder problemen geregistreerd.
Het resultaat van dit traject was niet alleen het vaststellen van de waarschijnlijke oorzaak, maar ook een duidelijke route om risico’s te verkleinen en herhaling te voorkomen. Door wetenschappelijke analyse te combineren met een praktische risicobeoordeling op locatie werd een breed probleem vertaald naar een gestructureerd herstelplan.